YAZARLAR

HAYAT ve İNSAN

Behiç ALPARSA

KURTULUŞ ŞEHİTLERİ ANISINA

[07-09-2010]

Ey zair, bu abidenin önünde dur, vatan için aşk ve rüyalarına veda etmiş kurbanları düşün.

Burası, İstiklal ve Hürriyet için şehit düşen mukaddes Türklerin mabedidir.

Burası, İstiklal tarihini kanı ile yazmış Türklerin mabedidir

Burası, bağrı yanık ninelerin öksüz ve yetim çocuklarının memleketidir… Onları unutma...

--7 Eylül 1338 (1926)--

*Yukarıdaki satırlar, Kuvvayı Milliye meşalesinin ilk ateşlendiği, Efeler, Zeybekler yatağı, “Dağlarından yağ, ovalarından bal akan” Aydın şehrinin, merkezinde yükselen, Şehitler Abidesi kitabe bölümlerinde yazılı satırlardır.

*30 Haziran 1919 günü Aydın’ı Yunan işgalinden 1.kez kurtarma çarpışmalarının üçüncü günüdür. Bey Camii Minaresinde mevzilenmiş bir makineli tüfeğin yoğun ateşi altında Kozdibi Mevkii’nden şehre giren Yörük Ali Efe Müfrezesi ve diğer Kuvvayi Milliye Müfrezeleri Abidenin olduğu yerde bu ateş nedeniyle ağır kayıplar verdiler. Abide öncelikle bu mevkide ve Aydın’ın 1. Ve 2. kez işgal dönemlerinde şehit olan kahramanların anısına dikilmiştir.

*İşte, her gün, dört bir yanından defalarca geçtiğimiz, ,mermerden, beş basamaklı bir merdivenle çıkılan kaide üzerinde yükselen, 6 parçalı konik sütunun oluşturduğu “Şehitler Abidesi” nin kısa öyküsü…

*Asıl öykünün doğuşu, İzmir’in 15 Mayıs 1919’da Yunan işgal kuvvetlerince işgaliyle başlar. O gün İzmir’de işgal kuvvetlerinin işbirliği ve desteğinde gözü dönmüş yerli Rum ve Ermeni azınlığın sivil halka ve silahsız askerlere yaptığı katliamlar beklenen etkisini göstermekte gecikmemiştir.

*İşgalin genişleyebileceği beklentisi ve yerli Rum ahalinin İşgal kuvvetlerine yönelik davetkar tutum ve faaliyetleri Aydın’da da kendini göstermekteydi.

*O dönemde Aydın kazasında 82 bin Müslüman Türk nüfusuna karşın13 bin Rum, 3,600 Musevi, 269 Ermeni ve 64 diğer milletlerden olmak üzere 100 bin dolayında bir nüfus yaşamaktaydı.

Aydın’ın Yunan işgali öncesi kozmopolit bir yapı göstermesine karşın, şehrin nüfusça en kalabalık unsurunu Müslüman Türkler oluşturuyordu. Ancak zenginliklerin paylaşımında bunun tam tersi bir durum yaşanıyordu.(1)

*29 Nisan 1919’da (İşgalden 1ay önce) Aydına gelen Padişah ve Damat Ferit Paşa hükümetinin halkı sükunete davet etmek, halkın ihtiyaçlarını belirlemek vb. “geç kalmış işleri yapmakla görevli “ Nasihat Heyeti başkanı, Şehzade Abdürrahim Efendi’ye, din adamı Gümülcine’li Esat Hoca’nın “…..Biz Türkler cephede harb eder aziz vatanımızı korumaya çalışırken, onlar (Rum vb. azınlıkları kastederek) fabrikalar kurmuşlar,bağlar ve bahçelerde yaşarlar …servet, refah, saadet her şey onlarda, fakr-ü zaruret Türklerde toplanıyor, Nasihati bize değil, bizi iktisaden öldürmeye çalışan zümreye vermelisiniz…” şeklindeki anlamlı cevabıyla günün ekonomik ve sosyal yapısını ve çarpıklığını vurgulamış oluyordu.

*Gerçekten de şehirdeki Rum-Yahudi-Ermeni-İtalyan-Fransız ve Amerikalı Tüccar, Fabrika-atölye sahipleri, büyük esnaflar, işgali dört gözle beklerken, onların yerli Müslüman Türk iş ortakları (Eşraftan ve toprak ağası beylerden bazıları) mevcut iş-kazanç düzenlerinin devamı için, işgale karşı koymayı, kalkışmayı, direnç göstermeyi amaçlayan hareketlere karşı, doğrudan olmasa bile dolaylı yollardan savsaklama, oyalama caydırma girişimlerinde bulunmaktan geri durmuyorlardı.(2)

*Şehrin “Sahipleri”, örneğin Belediye Başkanı (Büyük) Emin Bey İşgal Kuvvetleri Komutanını Telgrafla Aydın’ı İşgale davet ederken, bu hareketinden dolayı “Çiçeği burnunda” Mutasarrıf (Vali) Abdullah Bey tarafından görevden alınacak, ne acıdır ki aynı Mutasarrıf 2 gün sonra İstasyonda yakasında mavi-beyaz kurdelalı rozetle, işgal kuvvetlerini karşılama heyetinin başında yerini alacaktır. Dahası Trenle Aydına gelmeyen İşgal Komutanı, Aydın Karşılama Heyetini İncirliova’ya ayağına çağırdığında, heyet atlı olarak “Dörtnala” Yunanlı Komutanı karşılamaya gidecektir.

*Karşılama/Teslim Heyetinde yer alanlar, Bergama’yı da aynı şekilde teslim edenler gibi İşgal Komutanına “ Bayrak-Ekmek-Tuz” İkram ettiler mi bilinmiyor. Ancak bilinen odur ki, 27 Mayıs 1919 günü Yunan işgal kuvvetleri Aydın’a Tellidede, Aydın-İzmir karayolu ve Topyatağı mevkilerinden olmak üzere 3 koldan, bando eşliğinde girmiştir.

*Şehrin anahtarını teslim edenlerden bazılarının işi daha da ileri götürüp Evlerine - işyerlerine büyük Yunan Bayrakları astıklarına şahit olmuş ve hatıralarına acı bir anı olarak yazan ciddi kaynaklar mevcuttur. Yaşanılan ırza, namusa, mala ve binlerce cana kasıt olayları ciltler dolusu kitapların konusu olmuştur. Ve olaylar raporlarla sabittir.

*15-16 Haziran sabaha karşı Malgaç baskınında Yörük Ali Efe, Kıllıoğlu Hüseyin Efe, Teğmen Zekai, Yüzbaşı Ahmet Bey Pusuda beklerken, 20-21 Haziran gecesi Erbeyli’de Teğmen Kadri Bey Yunan birliğine baskın verirken “Şehrin Sahipleri” belki de İşgal Kuvvetleri Komutanının Yemek Davetinde “Şeref Konuğu” olarak ağırlanıyorlardı.

*Bir vagon dolusu gazyağı, teneke, teneke Aydın’ın Türk mahallelerinin sokak başlarına çıkartılacak yangın için önceden istiflenip, suları da günler öncesinden kesilirken aynı “sahip”ler Haziran sıcağında ihtimal buzlu sularla serinliyorlardı.

*Gün geçip, devran dönecek, İşgalci Yunan askerleri 30 Haziran1919(1. Kurtuluş) ve 7 Eylül 1922’de(2.kurtuluş) Aydın’dan arkalarına bakmadan İzmir’e doğru yakarak yıkarak kaçacaklardır. Gelişlerinde yollarını çiçeklerle bezeyen yerli Rumlar ve işbirlikçileri bu kez, kaçmakta olan işgal askerleri ile aynı güzergahta kaçmaya çabalarken, kendilerine “ayakbağı” oldukları ve yolu tıkadıkları gerekçesiyle aynı askerlerce dipçikleneceklerdir. Ve kaçış yolunda telef olup gidecektir.

*Aydın 1 değil, 2 değil 2000 kere de kurtarılmaya, uğrunda binlerce şehit vermeye değecek bir şehirdir. Ancak bir kerelik bile de olsa, altın tepsi içinde, savunmadan, direnmeden, tek kurşun atmadan düşmana teslim edilecek bir şehir asla değildir. Bu ayıbı Aydın halkına yaşatanları, bu kurtuluş gününde lanetle kınıyorum.

*Bugün, veya herhangi bir gün, birkaç dakikanızı ayırıp, Şehitler Abidesi’nin kitabe bölümlerindeki dizeleri yerinde okumanızı, fırsatınız olursa bir Fatiha ile şehitlerimizin ruhlarını şad etmeyi öneriyorum. *Bu anlamlı Kurtuluş Günümüzde Aziz Şehitlerimizin huzurunda saygı ve minnetle eğiliyorum.

Kaynakça:

*(1).(2) İzmir’in İşgali ve Aydındaki Yankıları Prof.Dr.Günver Güneş

*Milli Mücadelede Aydın- Asaf Gökbel

*Batı Anadoluda Yunan Mezalimi – Prof.Dr.Metin Ayışığı

--- Behiç Alparsa - AYDIN - 6/EYLÜL/2010 ---


[Bu sayfa 594 kez görüntülendi.]