YAZARLAR

HAYAT ve İNSAN

Behiç ALPARSA

GDO (GENETİĞİ DEĞİŞTİRİLMİŞ ORGANİZMALAR) 1

[09-11-2009]

---(6 Aralık 2006 tarihli yazının tekrarı)---



Geçen hafta bu köşede sizlere duyurduğum gibi, GDO konusunu ele alacağız. GDO ile ilgili olarak haftalar öncesinden, başlattığım kaynak araştırma çalışmalarımın beni böylesine engin bir bilgi denizine ulaştırabileceğini itiraf edeyim ki bilmiyordum.



Bilemediğim ve anlayamadığım!! bir konu da, böylesine hayati ve can alıcı bir konuda basınımızın ve tv kanallarımızın bu güne kadar duyarsız kalmış olmasıydı. Birkaç dergi ve gazetede magazin yönü ağır basan birkaç haber dışında bu konuda elle tutulacak bir çalışma yok. Ancak haklarını teslim etmeliyim ki internet ortamında pek çok sitede GDO layıkıyla işlenmiş ve her türlü bilgi en ince detayına kadar mevcut. Bilgilendirme görevi üstlenmiş gönüllü sitelerin yanı sıra, GDO karşıtı kampanyalarını inançla yürüten siteler de büyük bir sorumlukla çalışıyorlar. Gelelim konumuza..



• GEN nedir?



içinde bulunduğu hücre veya organizmada özel bir etkisi olan, kuşaktan kuşağa ve hücreden hücreye geçen kalıtımsal öğedir. Genler, yaşamın yapı taşlarını oluşturan binlerce proteini taşıyan ve bakteriden insanlara miras kalmış tasarımlardır.



• GDO nedir?



Bir canlının gen diziliminin değiştirilmesi veya ona kendi doğasında bulunmayan bambaşka bir karakter kazandırılması yoluyla elde edilen canlı organizmalara "Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar" veya kısaca GDO adı veriliyor.



Bir canlıdan diğerine gen aktarımı, genetik mühendisler tarafından uygulanıyor. Aktarılacak gen önce bulunduğu canlının DNA'sından kesilerek çıkarılıyor. Sonra vektör adı verilen taşıyıcı virüs ile bu gen DNA molekülüne yapıştırılıyor.



Frankeştayn Gıda olarak da nitelenen GDO'lar bugün kolera bakterisi geni taşıyan yonca, akrep geni taşıyan pamuk, tavuk genli patates, balık genli domates gibi gıdalar şeklinde karşımıza çıkıyor.



İnsanlık bugün doğal çeşitliliğe zarar vererek tür zenginliğinin yok olmasına yol açan GDO'ların çeşitli yollardan yayılarak yeni Frankeştaynlar yaratma tehlikesiyle karşı karşıya.



. Canlılar üzerinde yapılan bu değişiklikler; canlı sağlığı, biyolojik çeşitlilik, ekolojik dengelerin bozulması, ekonomik bağımlılık, canlıların yaşam hakkının elinden alınması ve canlılar üzerinde mülkiyet hakkı tanıması açısından önemli tehdit ve riskler taşımaktadır.



• GDO'lar hayatımıza nasıl girdi?



20. yüzyılda, bitkisel üretimde verim artışı gerekçesiyle uygulanan suni gübreler ve kimyasallarla zararlı kontrolü toprak, su ve hava kirliliğini de beraberinde getirdi. Yoğun tarımda kullanılan ilaç ve suni gübreler her geçen yıl toprağı daha da verimsizleştirdi; toprağın verimi düştükçe çiftçi her geçen yıl daha da fazla ilaç ve gübre kullanmaya başladı. Gübreye alışan bitki daha çok gübre istedi, ilaca bağışıklık kazanan böcekleri öldürebilmek için daha kuvvetli zehirler gerekti...



Böylelikle artan verimin bedeli sadece çevre kirliliği olmadı. Kullanılan ilaç ve gübreler canlıların bağışıklık sistemini de etkileyen sağlık problemlerine de yo! açtı. Artık yeni çözümlere gereksinim vardı.



Dıştan müdahale başarısız olunca, canlıların genleri ile oynamaya başlandı.



Gen aktarımı yoluyla yabani otlar, zararlı böcek ve hastalıklara dayanıklı ürünler elde edildi... Ve böylece insan, genleriyle oynanmış gıdalarla tanıştı.



Başlangıçta hastalık ve zararlılara dayanıklı olduğu için tek tip ürün yetiştirmeye ikna edilen çiftçi her yıl kısır tohumlar almaya ve bu tohumların büyüyüp gelişmesi için gerekli ilaçları kullanmaya bağımlı oldu. Ancak gerek tek tip ürün yetiştirmek gerekse bu GDO'lu ürünlerin kontrol edilemeyen bir biçimde doğaya yayılması biyolojik çeşitlilik açısından çok ciddi tehditlere yol açtı.



Bir başka tehdit ise dünyada GDO'lu tarım ve yem ürünlerinin tohum piyasasını elinde tutan 8-10 firmanın gen aktardıkları ürünlerin patent hakkını elinde tutarak, tüm ülkelerin tarım ve hayvancılığını, tohum ve ilaç alımında kendilerine bağlama çabasıydı.



6 ARALIK 2006



Devamı yarın...