YAZARLAR

ANKARA MEKTUBU

Fethi AYTAÇ

Belediyelerimizde yeniden yapılandırma

[16-05-2008]

Bir hatırlatma

Mücadele'nin 7-8 Şubat 2008'e ait sayısında Yerel Yönetim Seçimleri Yaklaşırken: Başlığı altında yer alan bir yazımızda AKP'nin dikkate değer bir ön çalışma ile, 2009 yılı mart ayında yapılması söz konusu yerel yönetim seçimleri için başlattığı parti içi faaliyetlere değinmiş ve 24 Ocak tarihli bazı ulusal nitelikli gazetelerde ve onların web sitelerinde Seçim Öncesi Şok Karar-AKP'den Belediye Darbesi (Çok sayıda) Belediye Kapatılacak.. gibi başlıklarla yer alan, nüfusu 2000'den az belediyelerin tasfiyesi girişimlerine değinmiş ve konuya yapıcı bir çözüm getirilmesi temennisinde bulunmuştuk.

Bu haberi ve yazımızı izleyen günlerde hızlı bir gelişme oldu. Sözü edilen hazırlıkların kapsamına sadece nüfusu az belediyelerin tüzel kişiliklerinin kaldırılması değil de Büyük Şehir Belediyelerinde yer alan ilk kademe belediyelerinin kapatılması, buralarda yeni ilçeler kurulması ve birçok belediyede bağlantı ve katılma yahut ayrılmaların sağlanması gibi konularında alındığı anlaşıldı. Bu konudaki tasarı-gazetelere göre Sayın Başbakan'ın talimatı ile, süratle Bakanlar Kurulu'ndan ve Meclis İçişleri Komisyonundan geçtikten sonra 4-5-6 Mart tarihlerinde Meclis Genel Kurulunda ciddi görüşme ve eleştirilere konu olmuş; ardından Sayın Cumhurbaşkanının onayına sunulan kanun tasarısı onaylanmış ve 5747 sayısını alarak 22 Mart 2008 tarihli ve 26824 sayılı Resmi Gazetenin Mükerrer sayısında yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.

Büyük Şehir Belediyesi Sınırları İçerisinde İlçe Kurulması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun adını taşıyan ve içeriği ile belediyeler, özel idareler ve köyler ile köy birlikleri açısından önemli değişiklikler getiren kanun 3 ana madde ile geçici 3 maddeden oluşmakta olup

Madde 1- İlçeler Kurulmasına,

Madde 2- Katılma, bağlanma, sınır dışına çıkarılma ve isim değişikliklerine

Madde 3- Yürürlükten kaldırılan değiştirilen ve eklenen hükümlere,

Geçici Madde 1- Tüzel kişilikleri kaldırılarak köye dönüştürülen belediyelere,

Geçici Madde 2- Yeni düzenlemelerle çeşitli alanlarda yapılması gerekliliği doğacak uygulamalara ilişkin çok sayıda konuya,

Geçici Madde 3- Bu kanunla kurulan ilçelerin kadro, personel ve özlük işlerine, İlişkin düzenlemeler getirmektedir.

Kanun özellikle tüzel kişiliği kaldırılıp varlığı sona erecek belediyelerin (başkan ve meclis üyeleri olarak) yöneticilerinde ve halkında büyük tepkilere vesile olmuş; bu tepkiler yazılı ve görüntülü medyaya yansımış;

Kanunun Anayasa'ya aykırı olduğu görüşü ile Anayasa Mahkemesine baş vurma hakkına sahip olan CHP Meclis Grubu adına 10 Nisan tarihinde başvuru yapılmıştır.

CHP’nin iptal başvurusunda gerek büyükşehirlerle ilgili değişikliklerin, gerekse nüfusu 2000'den az belediyelerin tüzel kişiliklerinin kaldırılmasına ilişkin hükümlerin anayasanın çeşitli maddelerine aykırı olduğu görüşü öne sürülmektedir.

Muhtemel geliÅŸmeler neler olabilir?

Bu sorunun cevabı CHP'nin başvurusu üzerine anayasa mahkemesinin alacağı karara sıkı sıkıya bağlıdır. Usul hükümleri uyarınca CHP'nin iptal başvurusu bir raportöre havale edilmiş olup onun yapacağı inceleme ve değerlendirme sonunda düzenleyeceği raporda yapacağı öneri önemlidir.

CHP yaptığı başvuruda özetle büyük şehirlerde yapılan katma ve bağlantıların amacının AKP'ne siyasi ve maddi rant sağlamak olduğunu, 862 adet belde belediyesi ile bazı ilk kademe belediyesinin köye dönüştürülmesinin hukuki temelden yoksun olup idari bir zarurete dayanmadığını ileri sürmektedir. Kanunun genel ve madde gerekçesinde ise bu yasal düzenlemenin uygulamada karşılaşılan ihtiyaçtan doğduğu, siyasi bir amaca yönelik olmadığı, nitekim tüzel kişiliğine son verilmekte olan belde belediyelerinin 493 adedinin başkanları AKP'li olan belediyeler olduğu ifade edilmekte ve ayrıca söz konusu genel gerekçede başvurunun anayasaya aykırı telakki edilemeyeceğine dair yüksek mahkemenin şu kararı da adeta kaynak gösterilmektedir: “… 5393 sayılı belediye kanununun, belediye tüzel kişiliğinin sona erdirilmesine ilişkin 11. Maddesinin 2. Fıkrasının iptaline yönelik olarak (CHP'nin açtığı) iptal davası sonunda mahkeme 24.01.2007 tarih ve E. 2005/95,K.2007/5 sayılı kararında başvuruyu şu gerekçe ile red etmiştir.

“Anayasanın 127. Maddesinin 2. Fıkrasında mahalli idarele-rin kuruluş ve görevleri ile yetkilerinin, yerinden yönetim ilkesine uygun olarak kanunla düzenleneceği belirlenmekte; 3. Fıkrada ise mahalli idarelerin seçimlerinin 67. Maddedeki esaslara göre 5 yılda bir yapılacağı ön görülmektedir. Buna göre yasa koyucu, anayasanın 67. Maddesindeki koşullar çerçevesinde yapılan seçimlerle oluşan yöre halkının 5 yılla sınırlı iradesini gözetecektir. Ancak, mahalli idarenin oluşumu ve nitelendirilmesi konusunda takdir yetkisini kullanabilecektir. Bu durumda, yasa koyucu mahalli idarelerin kuruluş esaslarını, maddi ve usule ilişkin çerçeveyi belirlemek koşuluyla, ölçek sorununu dikkate alarak, daha etkin ve verimli bir kamusal hizmet sağlamak amacıyla, bir belediyenin yada köyün tüzel kişiliğini kaldırabilir, belediyeyi köye, köyü belediyeye dönüştürebilir. devam edecek...